Stoma

Een stoma is een niet-natuurlijke, al dan niet kunstmatige opening die een lichaamsholte met de buitenkant van het lichaam verbindt.

Urine

Is de blaas verwijderd, dan kan de urine het lichaam niet meer op de natuurlijke manier verlaten. Een chirurg kan dan de urinewegen rechtstreeks omleiden tot buiten het lichaam, via een artificiële lichaamsopening (een stoma) in de buik. Urine wordt dan opgevangen in een zakje. Er kan ook chirurgisch een soort van nieuwe blaas gemaakt worden waarin urine opgeslagen wordt in een stuk darm. Er bestaan verschillende manieren voor. 

Incontinent urinereservoir

Hiervoor wordt een stukje dunne darm van ongeveer vijftien centimeter gebruikt. Daarvan wordt een soort zakje gemaakt, een namaakblaas. De arts sluit beide urineleiders erop aan. Daarna maakt hij rechtsonder in de buikwand een opening, waar hij het open deel van het stukje darm doorheen schuift. Dit hecht hij vast op de buikhuid. De plaats waar de darm op de huid is vastgehecht, heet het urinestoma. De operatie wordt ook een ‘Brickerblaas’ genoemd.

De blaas heeft geen afsluitmechanisme: de urine loopt rechtstreeks naar buiten. Om het zo ontstane urinestoma heen bevestigt de arts op de buik een opvangzakje, dat de urine opvangt. De urine loopt dus voortaan vanaf de nieren via de urineleiders in de nieuwe blaas. Vandaar loopt de urine vanzelf in het zakje buiten het lichaam. Een nadeel van die methode is dat de patiënt de hele dag lang een zakje op de buik moet dragen.

Continent urinereservoir

Voor het maken van een continent urinereservoir of continent urinestoma, gebruikt de arts een stuk dikke en/of dunne darm van ongeveer vijftig centimeter. Van dat stukje darm maakt hij een zakje. Daarop verbindt hij de beide urineleiders op een speciale manier, zodat een klepsysteem ontstaat. De urine kan vrijwel niet vanuit het zakje in de urineleiders of nieren terugstromen. De arts leidt het reservoir op een speciale manier door de buikhuid heen en zet het vast. Een klep zorgt ervoor dat de urine niet spontaan uit de nieuwe blaas buiten het lichaam kan lopen.

Het leegmaken van de blaas gebeurt door de patiënt zelf met een katheter (fijne buis). Dit moet minimaal vier keer per dag gebeuren. Een zo gevormde blaas lijkt op de oude blaas. Het voordeel van de methode is dat je geen opvangzakje op je buik hoeft te dragen. Helaas is een continent urinestoma niet bij iedereen mogelijk.

Activiteiten

Eenmaal thuis moet je als patiënt leren hoe je dagelijks omgaat met een stoma. Soms vraagt men zich af of met een stoma wel normaal te leven valt. Sommige patiënten zijn bang dat anderen het opvangzakje zullen zien of ruiken. Gelukkig zijn er meestal geen grote problemen.

Over het algemeen hoeft een stoma op zich geen belemmering te zijn om weer aan het werk te gaan. Bij zwaar lichamelijk werk is overleg met de behandelende arts of de bedrijfsarts aan te raden. Of en in hoeverre een patiënt zijn bezigheden als voorheen kan uitvoeren, hangt in belangrijke mate af van het resultaat van de behandeling. Een patiënt die wil sporten, kan dat met de arts bespreken. In de praktijk blijkt het beoefenen van de meeste sporten mogelijk te zijn.

Seksualiteit

Een stoma kan spanningen geven in de seksuele relatie. Onzekerheid over het opvangzakje kan het ongedwongen vrijen belemmeren. Bovendien kunnen bij mannen bij wie de blaas verwijderd werd, erectiestoornissen optreden. Bij het verwijderen van de blaas kunnen de zenuwen naar de geslachtsdelen dan immers beschadigd raken. 

Belangrijk is dus dat arts, patiënt en partner voor de operatie ook de gevolgen voor de seksualiteit bespreken. Ontstaan er na de operatie problemen, dan is het verstandig die met de behandelende arts of de stomaverpleegkundige te bespreken. Die kunnen indien nodig doorverwijzen naar andere specialisten.

Voedingstips

  • Drink minimaal 2 liter per dag.
  • Geurhinder (asperges, eieren) en verkleuring (rode bieten) zijn niet schadelijk maar soms sociaal ongewenst.
  • Veenbessen (sap of tabletvorm) helpen tegen infecties.

Voor meer informatie over voeding bij kanker zie rubriek Leven met kanker > Voeding en recepten.

Stoelgang

Bij een ileostoma wordt de dikke darm buiten werking gesteld en wordt een stoma op het laatste deel van de dunne darm aangelegd.

Voedingstips

  • Vermijd overgewicht. Buikplooien verhinderen namelijk een goede afsluiting van de stoma.
  • Probeer de richtlijnen voor een evenwichtige, gezonde voeding te volgen, en kies daarbinnen voor de voedingsmiddelen die je het best verdraagt.
  • Snij de voeding fijn en kauw goed.
  • Aangezien de stoelgang weinig of niet ingedikt is, kunnen er bij een ileostoma veel vocht en mineraalzouten verloren gaan. Daardoor kunnen duizeligheid en vermoeidheid optreden. Zorg daarom voor minimaal 2,5 liter vochtinname per dag en zoutrijke voeding.
  • Na verloop van tijd zal de dunne darm vanzelf (ten dele) de functie van de dikke darm overnemen, waardoor de stoelgang vaster wordt.

Vloeibare stoelgang

  • Kies stoelgangdikkende voedingsmiddelen: thee, rijst, beschuit, geroosterd brood, havermout, rijpe banaan, geraspte bruin geworden appel, appelsap (bij voorkeur niet gezeefd), bosbessensap, wortelsap.
  • Leg een lijst aan van voedingsmiddelen die een te vloeibare stoelgang geven, en mijd deze voedingsmiddelen tijdelijk.

Verstopping stoma voorkomen

  • Goed kauwen is belangrijk om verstopping te voorkomen.
  • Volgende producten kunnen een verstopping van de stoma veroorzaken: vezelig fruit (mango, citrusfruit, verse ananas), vezelige groente (selder, asperges), champignons, maïs, taai en draderig vlees, noten, pinda's, popcorn, gedroogde vruchten (dadels, vijgen, pruimen).

Huidirritatie

Vooral bij een vloeibare stoelgang kunnen volgende voedingsmiddelen de omliggende huid irriteren: citroensap en andere zuurhoudende vruchtensappen, sterk gekruide gerechten, azijn.

Colostoma

De stoma wordt meestal aangelegd op het afdalend gedeelte van de dikke darm.

Voedingstips

Neem veel vocht op en eet vezelrijke voeding.

Gasvorming

  • Gasvorming is niet schadelijk, maar vaak sociaal ongewenst. De mate waarin bepaalde producten gasvorming veroorzaken, verschilt van persoon tot persoon.
  • Consumptie van melk en/of botermelk zou gasvorming kunnen tegengaan.
  • Vermijd het inslikken van lucht (kauwgom, roken, te snel eten).
  • Voedingsmiddelen die gasvorming kunnen veroorzaken zijn:
    • koolsoorten (met uitzondering van bloemkool en broccoli), prei, ui, peulvruchten, look
    • koolzuurhoudende dranken (bier, spuitwater, limonades, schuimwijn)
    • voedingsmiddelen rijk aan enkelvoudige suikers (voedingsmiddelen met een zoete smaak)

Reukhinder

  • Reukvorming is niet schadelijk, maar vaak sociaal ongewenst.
  • Voedingsmiddelen die reukhinder kunnen veroorzaken zijn: kruiden, specerijen, sterk gekruide voedingsmiddelen, ajuin, asperges, look, prei, peulvruchten, eieren, melk en vis.
  • Ook bepaalde geneesmiddelen kunnen reukvorming teweegbrengen.
  • Geurhinder kan vermeden worden door een aspirine of aromatische olie aan het stomazakje toe te voegen.

Verkleuring

  • De kleur van de ontlasting is afhankelijk van wat je gegeten hebt. Een verkleuring treedt op na het eten van onder meer bieten en spinazie, en na het drinken van bosbessensap.
  • Ook ijzerpreparaten kunnen verkleuring veroorzaken.

 Voor meer informatie over voeding bij kanker zie rubriek Leven met kanker > Voeding en recepten.

Laatst aangepast op: 29/06/2017

Getuigenissen

Hoe reageer je als een dokter je vertelt dat je ongeneeslijk ziek bent? Johan was eerst kapot van het nieuws. Maar hij besloot om door te zetten, te blijven vooruitgaan, om contact te houden met alle mensen om hem. Deze positieve benadering helpt hem om te blijven volhouden.Lees verder