Update: november 2000

Wanneer er een kanker opduikt of wanneer een gezwel opnieuw optreedt, zoeken sommige zieken of hun naasten soms naar oplossingen in alle richtingen. Ze zijn dan zelfs bereid om zich buiten de begane paden van de wetenschappelijke geneeskunde te begeven.

Wat zijn hun motivaties daarvoor?

Sommigen willen tegen elke prijs de hoop levend houden. Anderen zijn op zoek naar makkelijker te verdragen behandelingen. Nog anderen vallen dan weer voor een ogenschijnlijk eenvoudige en overtuigende uitleg over de oorsprong van de ziekte en de manieren om ze te overwinnen.

Deze reacties zijn perfect te begrijpen. Maar zijn ze ook altijd gepast? Is de "klassieke" geneeskunde compatibel met de "zachte" therapieën?

Bestaan er "parallelle" of "alternatieve" wegen voor de traditionele behandelingen tegen kanker? Laat ons proberen deze vragen zonder bekrompenheid of lichtgelovigheid te bestuderen.

Een ding is zeker: kanker is noch een eenvoudige ziekte, noch een "zachte" ziekte! Een reden te meer dus om zich niet vergissen in zijn keuzes.

Het antwoord is evident: de eerste heeft via klinische onderzoeken zijn doeltreffendheid en beperkingen wetenschappelijk bewezen, de tweede niet.

Wil dat dan zeggen dat een "alternatieve" methode geen nut heeft? Bij gebrek aan wetenschappelijke evaluatie is het onmogelijk om eenvoudigweg met ja of nee te antwoorden. Dat vormt precies de moeilijkheid: het klinische onderzoek test immers de nieuwe behandelingen. Het is een lang, veeleisend en complex proces. Betrouwbare resultaten vereisen de langdurige opvolging van een groot aantal zieken. Het is inderdaad meestal onmogelijk om algemene conclusies te trekken op basis van een of enkele geïsoleerde gevallen. Angelsaksische landen verkiezen trouwens de term "unproven method" (wat zoveel betekent als "onbewezen methode") boven de term "alternatief". De benaming alternatief doet ten onrechte vermoeden dat er een andere weg bestaat die sneller, doeltreffender of aangenamer is om tot genezing te komen. De onbewezen methodes zijn geen "alternatieve" wegen die zouden toelaten om de ongemakken van de behandeling te vermijden.

Vaak is het een kwestie van gezond verstand.

De wetenschappelijke geneeskunde weet dat ze niet almachtig is. Ze doet nooit alsof ze alles kan uitleggen of alles kan beloven. Een ernstige arts moet bescheiden kunnen zijn?

Pas dan ook op voor supervereenvoudigende uitspraken stijl "alle ziekten hebben dezelfde oorsprong". Kankers (ter herinnering, een honderdtal verschillende ziekten!) zijn heel complexe aandoeningen. Dat geldt zowel voor wat betreft hun oorsprong als voor de symptomen en de behandelingen. Het heeft weinig zin ze allemaal in dezelfde "zak" te proppen.

Wees ook voorzichtig voor gekke beloften van mensen die zich voordoen alsof ze u met absolute zekerheid kunnen genezen, tegen alle verwachtingen in, met als enig ongemak de kost van de "mirakelbehandeling".

Even nadenken volstaat meestal om de zaken helder te zien.

Jammer genoeg doet angst voor de ziekte mensen soms de meest elementaire zin voor gezond verstand verliezen, net op momenten waarop men dat het meeste nodig heeft. Daarom is het ook zo belangrijk om niet te wachten tot u ziek bent om een vertrouwensrelatie op te bouwen met uw huisarts. U moet hem of haar elke vraag kunnen stellen, vrijuit over uw angsten kunnen spreken en zeker zijn dat hij of zij goed naar u luistert. Zo bent u zeker dat uw huisarts er zal zijn voor u als dat nodig is.

Ook met de kankerspecialist moet een dergelijke vertrouwensrelatie bestaan.

Men kiest een arts eerst en vooral voor zijn professionele kwaliteiten, maar ook voor zijn kwaliteiten als mens.

Laat ons het ronduit toegeven: voor kanker bestaat er geen alternatief voor de behandelingen waarvan de doeltreffendheid is aangetoond (chirurgie, radiotherapie, chemotherapie, soms hormoontherapie of immuuntherapie). Bovendien bestaat er niet een behandeling, maar wel verschillende behandelingen, net zoals er niet een kanker bestaat maar wel een honderdtal verschillende soorten gezwellen. Zo bestaat er ook geen "typepatiënt", aangezien elk individu op zijn eigen manier reageert. De kunst voor artsen die samenwerken in multidisciplinaire teams om een kanker te behandelen, bestaat er dan ook in om geval per geval de behandeling(en) te combineren die de beste kansen op genezing bieden. Daarbij houden ze rekening met de nieuwste kennis op wetenschappelijk vlak en met de klinische onderzoeken die aan de gang zijn.

De dokters moeten ook elke nutteloze behandeling vermijden, of toch die behandelingen waarvan het voordeel miniem is in verhouding tot de risico's en de ongemakken die ze met zich meebrengen. Blijft er dan nog plaats over voor andere manieren van aanpakken?

Moeten we aanbevelen een beroep te doen op niet bewezen methodes? Het antwoord is neen, bij gebrek aan wetenschappelijke bewijzen voor hun nut en omdat het onmogelijk is de impact ervan (positief of negatief) te evalueren buiten nauwgezette klinische onderzoeken. Moeten we dan deze niet bewezen methodes volledig uitsluiten?

Opnieuw luidt het antwoord neen, voor zover er een aantal voorwaarden vervuld zijn?

Om elk onnodig risico te vermijden, raden we u aan de volgende 5 voorwaarden in acht te nemen:

• Eerste voorwaarde: de vraag moet komen van de zieke zelf. Psychologisch gezien kan het erg belangrijk zijn ervan overtuigd te zijn dat men echt alles geprobeerd heeft, zelfs als men zich daarvoor buiten de gebaande paden moet begeven. Familie, vrienden en kennissen zouden de patiënt niet mogen beïnvloeden om te kiezen voor een welbepaalde methode, zelfs al gebeurt dat met de beste bedoelingen. Als de zieke geconfronteerd wordt met tegenstrijdige of verwarrende signalen gaat hij echt niet meer weten wie te vertrouwen valt.
• Tweede voorwaarde: een niet bewezen methode gebeurt altijd naast een klassieke behandeling en nooit in de plaats ervan. Een alternatieve aanpak mag nooit voorwenden dat ze op haar eentje een kanker kan genezen. Ze nemen dus in geen geval de plaats in van de klassieke behandeling, maar kunnen eventueel wel worden voorgesteld als ondersteunende behandeling.
• Derde voorwaarde: ga eerst na of er geen risico's verbonden zijn aan de niet bewezen methode. Dat is niet altijd eenvoudig als er waardevolle gegevens ontbreken over wat is voorgesteld. Pas bijvoorbeeld op voor de overdreven deugden die sommigen aan de natuur en de planten toedichten. Denk maar aan de schade die de Chinese kruiden hebben veroorzaakt. De "alternatieve" geneeskunde is vaak enkel "zacht" qua naam?
• Vierde voorwaarde: pas op voor bedriegers. Zoals in alles waar mensen bij betrokken zijn, leunen goede bedoelingen dicht aan bij slechte. Sommige mensen zullen niet aarzelen om u een kwakzalversmiddel heel duur te verkopen.
• Vijfde voorwaarde: praat erover met uw kankerdeskundige en uw huisarts. Zij kunnen u niet enkel helpen om de hierboven beschreven valkuilen te vermijden ; om u zo goed mogelijk te verzorgen is het ook belangrijk dat ze op de hoogte zijn van al uw behandelingen.

Zijn de vijf voorwaarden vervuld? Waarom niet dan?

Vermijd wel de valkuil van overdreven hoop als u zich wilt wapenen tegen wrede desillusies. Vergeet niet dat "alternatieve" methodes eerst en vooral methodes zijn die hun doeltreffendheid niet bewezen hebben. De grootste optimisten zullen zeggen nog niet ? Pas dan ook op voor overdadig optimisme.

• Société suisse d'oncologie - Ligue suisse contre le cancer: groupe d'études des méthodes nog vérifiées en oncologie.
• http://www.fnclcc.fr/indexcancer.htm  
• http://medibel-net.health.fgov.be/AGP/fr/articles_groupes/notes/medicines_alternatives.htm