Ons land beschikt over uitstekend verzorgingspersoneel en prima structuren in de gezondheidszorg. Oncologie is echter een uitgebreid en complex domein dat voortdurend evolueert. Niet alle ziekenhuizen kunnen dezelfde kwaliteit aanbieden in de behandeling van alle vormen van kanker.

In de geneeskunde is het trouwens een illusie dat we alles overal op de ideale manier kunnen behandelen. Hoe kunnen we in deze omstandigheden toch aan elk zieke de best mogelijke medische en psychosociale begeleiding bieden? De ontwikkeling van echte referentiecentra lijkt een mogelijke piste, en misschien zelfs dé piste die we moeten volgen.

Voor wat betreft de vaakst voorkomende vorm van kanker bij vrouwen vormt de officiële erkenning van een bepaald aantal borstklinieken, geselecteerd volgens precieze en natrekbare kwalitatieve vereisten, de beste garantie om te beantwoorden aan de verwachtingen van patiënten en zorgverstrekkers.

Beknopte stand van zaken :

In ons land worden jaarlijks meer dan 9 000 vrouwen getroffen door borstkanker .
22,3 % van deze kankers doen zich voor bij vrouwen jonger dan vijftig en 27,2 % bij vrouwen ouder dan zeventig (cijfers voor 2003).

Het sterftecijfer ten gevolge van borstkanker blijft vrij hoog liggen (2 416 overlijdens in 1997), hoger dan in de aangrenzende landen. Toch neemt het sterftecijfer af (- 0,53 % voor de periode 1987-1997), maar deze daling verloopt trager dan bij onze buren (- 1,63 % in Frankrijk in het departement Bas-Rhin en 1,52 % in het Duitse Saarland).

De oorsprong bij die verschillen is te wijten aan verschillende factoren. Ze tonen aan dat verbetering niet enkel mogelijk, maar ook noodzakelijk is.

Specialisatie en wettelijk geregelde erkenning : een noodzaak

De beste resultaten in oncologie d.w.z. de hoogste genezingsaantallen, maar ook het zo goed mogelijk behouden van de levenskwaliteit van de patiënten wordt verkregen via kanalen die multidisciplinariteit, specialisatie en onderzoek verenigen.

Dat veronderstelt een hoog kwaliteitsniveau van elke schakel in de ketting, van opsporing tot behandeling, zonder de aanverwante disciplines zoals medische beeldvorming, laboratoriumanalyse, psychologische begeleiding, verzorging, kine, enzovoort te vergeten. Deze kwaliteit vergt een ondersteunde praktijk, of met andere woorden voldoende patiënten en dus ervaring.

In België regelt en organiseert een Koninklijk Besluit sinds maart 2003 de verzorging van kankerpatiënten, in de zorgprogramma's oncologie en de basisprogramma's oncologie. Deze tekst mikt duidelijk op de verbetering van de kwaliteit van de zorg en versterkt het multidisciplinaire karakter van de zorgverstrekking.

Een Ministerieel Besluit van 29 mei 2006 stelt de criteria vast voor de erkenning van artsen-specialisten in de medische oncologie. Dit waren zeker belangrijke stappen in de goede richting, maar niet voldoende. Elk type kanker vereist een specifieke en multidisciplinaire aanpak waarvoor bovendien ook de nodige financiële middelen moeten vrijgemaakt worden.

Erkende Borstklinieken: een wetenschappelijke en Europese aanbeveling, gevolgd door een wettelijke regeling

Op basis van de wetenschappelijke aanbevelingen die de European Society of Mastology (EUSOMA), de Breast Cancer Cooperative Group van het EORTC en Europa Donna samen aannamen en die in 2000 in het European Journal of Cancer verschenen, heeft het Europees Parlement in juni 2003 een resolutie aangenomen die aan de lidstaten vraagt om borstklinieken te erkennen en te organiseren, die beantwoorden aan precieze kwalitatieve criteria.

Ideaal gezien moet er per 250 000 vrouwelijke inwoners een borstkliniek zijn (dus een twintigtal voor België), met een gecentraliseerde coördinatie op nationaal vlak. De Europese aanbevelingen spreken o.a. van minimum 150 geopereerde nieuwe kankergevallen per jaar en per centrum, met minstens 50 operaties per chirurg.

Volgens de informatie van het ministerie van volksgezondheid in ons land:

• Zijn er 121 ziekenhuizen die borstchirurgie zouden toepassen voor goedaardige of kwaadaardige aandoeningen;
• Zou het aantal tussenkomsten variëren tussen 12 en 717 per centrum;
• Zouden 51 onder hen elk minstens 100 borstoperaties per jaar uitvoeren;

Zouden 67 centra schommelen tussen 100 en 150 operaties per jaar.

Een Koninklijk Besluit van 26 april 2007 bepaalt de normen waaraan een borstkliniek moet voldoen om te worden erkend.

Gedurende de eerste twee jaar moet een minimum van 100 nieuwe diagnoses en behandelingen gehaald worden, daarna minstens 150 per jaar en per centrum.De chirurgen moeten minstens 50 operaties per jaar uitvoeren. Bovendien moet de borstkliniek :

• beschikken over een hoogst gespecialiseerde medische en paramedische staf,
• een multidisciplinaire opvolging verzekeren met regelmatige evaluatie van elke behandelingsstrategie,
• in staat zijn om de beste behandelingsprotocollen te kunnen aanbieden,
• een klinisch onderzoek integreren en stimuleren dat onafhankelijk loopt van de farmaceutische industrie,
• een evaluatie van de resultaten verzekeren,
• een gepaste psychosociale begeleiding aanbieden.

Van zodra dit KB effectief in werking treedt mogen enkel de erkende instellingen nog de benaming borstkliniek voeren

Een reële behoefte aan transparantie

De Stichting tegen Kanker, Europa Donna Belgium en andere hulpverenigingen voor patiënten krijgen vaak te maken met prangende vragen van zieken (en hun naasten) die zich vragen stellen over de keuze met grote gevolgen van een behandelingscentrum.

De verantwoordelijkheid om een ziekenhuis of een specialist aan te bevelen berust bij de behandelende arts. Zonder objectieve criteria is dat moeilijk.

De erkenning van een bepaald aantal borstklinieken door de overheid, die beantwoorden aan precieze kwalitatieve criteria en onderworpen zijn aan een regelmatige evaluatie in termen van resultaat, zou de patiënten toelaten om veel objectiever te kunnen kiezen. Dat is een van hun meest prangende verwachtingen.

Maakt deze transparantie rond de kwaliteit van de behandelingscentra niet integraal deel uit van de rechten van de patiënt ?

Dr. Didier Vander Steichel - wetenschappelijk directeur

Borstklinieken

U kunt de lijst met goedgekeurde borstklinieken raadplegen door hier te klikken en de volgende rubriek te kiezen: Gespecialiseerd oncologisch zorgprogramma borstkanker (1 december 2010)