In België werken verschillende onderzoeksteams hard aan de ontwikkeling van vaccins tegen diverse kankersoorten. Internationaal erkend pionier op dit vlak is zonder meer het team van professor Thierry Boon, van de Université catholique de Louvain. Vandaag is het echter een Belgisch team van de Antwerpse universiteit dat in de schijnwerpers staat, namelijk dat van de professoren Zwi Berneman en Viggo Van Tendeloo. Zij stelden onlangs de eerste resultaten voor van een klinische proef om leukemiepatiënten een vaccin toe te dienen tegen hun vorm van kanker. Een onderzoek mogelijk gemaakt dankzij een aanzienlijke financiële bijdrage van de Stichting tegen Kanker.

Commentaar van de Stichting tegen Kanker

De eerste vaccins tegen kanker zijn ontwikkeld door het team van Thierry Boon. De onderzoekers ontdekten dat de kankercellen van een melanoom (een agressieve huidkanker) aan de oppervlakte tumorantigenen bevatten. Dit zijn kleine ‘antennes’ die het afweersysteem van het lichaam in theorie kan herkennen. Om dat te doen, moet het lichaam worden aangeleerd hoe het deze antennes correct identificeert en de cellen in kwestie vernietigt. Een rol die vervuld kan worden door bijvoorbeeld een therapeutisch vaccin.

Later ontdekte men dat dergelijke tumorantigenen (MAGE 3 genoemd) ook te vinden zijn aan de oppervlakte van kankercellen bij patiënten met andere vormen van kanker, waaronder de vaak voorkomende niet-kleincellige longkanker. Momenteel loopt een omvangrijke klinische studie die het therapeutische vaccin test bij circa 10 000 patiënten (waaronder een honderdtal Belgische). Deze patiënten worden nu vier jaar opgevolgd en de eerste resultaten zijn veelbelovend!

Gelijktijdig met deze eerste studies bestudeerden andere onderzoekers verschillende mogelijkheden om ons afweersysteem te ‘stimuleren’ om kankercellen efficiënt te vernietigen. Zo richtte het team van professor Van Tendeloo en professor Berneman (Universiteit van Antwerpen) zich op een interessant alternatief, waarbij een bepaald type witte bloedcellen van de patiënt in een steriele kamer uitgroeit tot dendritische cellen. Deze cellen spelen een doorslaggevende rol in het mobiliseren van andere immuuncellen. In het laboratorium voegt men aan deze cellen tumorantigenen toe alvorens ze opnieuw te injecteren bij de patiënt. Hierbij wordt het afweersysteem gestimuleerd en het proces van vernietiging van kankercellen op gang gebracht.

Acute myeloïde leukemie bij volwassenen is een agressieve bloedkanker, die vooral voorkomt bij mensen ouder dan 60 jaar. Bij de meeste patiënten kan men de ziekte goed onder controle houden met chemotherapie, maar toch hervalt een deel van hen op korte termijn.

In deze context voerde men een klinische proef uit bij 17 patiënten met dit type van leukemie, die hervielen na een eerste chemo- en/of radiotherapie. De toediening van het therapeutische vaccin bleek heilzaam voor zeven onder hen. Zij zijn nog steeds in remissie, na gemiddeld 52 weken behandeling. Er zal een bijkomende studie worden uitgevoerd bij een groter aantal patiënten om deze resultaten te bevestigen.

Uiteraard moeten we ook te weten komen waarom de tien andere patiënten niet reageerden op de toediening van dendritische cellen en moet ook het toedienschema van het vaccin verbeteren. Maar bijna 50% slagingspercentage in dit stadium van een klinische studie is bijzonder hoopgevend. Zonder te vergeten dat men het vaccin op korte termijn zal testen op andere kankers, waaronder multipel myeloom, bepaalde vormen van borstkanker en borstvlieskanker.

Het is dankzij haar donateurs dat de Stichting tegen Kanker in staat is om zulke veelbelovende onderzoeksteams te steunen. Wij zijn dan ook verheugd dit bijzonder hoopgevende nieuws met u te kunnen delen.