De tabaksindustrie vergroot wereldproblemen

earth terre aarde saison season seizoendonderdag, 8 juni 2017

Elk jaar op 31 mei is het Werelddag zonder Tabak. De Wereldgezondheidsorganisatie zoomde dit jaar in op de bedreiging van tabak voor ontwikkeling (“Tobacco, a threat to development”). 

Bij roken denken we spontaan aan de directe tol die tabak eist: lijden, ziekte en dood voor individuele burgers. En er wordt steeds vaker stilgestaan bij de maatschappelijke kosten van roken, zoals verhoogde uitgaven voor gezondheidszorg en verminderde productiviteit. 

Maar er zijn nog andere aspecten die meer aandacht verdienen. De WGO stelt terecht dat de tabaksindustrie een bedreiging vormt voor de duurzame ontwikkeling van alle landen: zowel arm als rijk. 

De strijd tegen tabak daarentegen kan de armoedecyclus doorbreken, kan bijdragen tot het beëindigen van honger, kan duurzame landbouw en economische groei bevorderen; en kan tenslotte de strijd tegen de klimaatverandering ondersteunen.

Tabak: een vicieuze cirkel voor de consument ...

Over de hele wereld zijn het vooral de armste lagen van de bevolking die het meest roken. Ook bij ons zijn het de hogere economische klassen en de jongeren uit het ASO die van de sigaret afblijven. Sociaal benadeelde groepen hebben meer kans om te roken. Roken wordt vaak gebruikt als een middel om met de stress van moeilijke situaties om te gaan en lijkt op korte termijn verlossing te bieden tegen een betaalbare prijs. Roken is echter een verslaving en leidt tot allerlei ziekten, die op hun beurt weer kunnen leiden tot minder inkomen en dus tot meer armoede. Dit verhoogt de kans dat iemand blijft roken en creëert een vicieuze cyclus waar ook de kinderen van rokers moeilijker uit geraken. Aan de kant van de consumenten is er een duidelijk arm-makend effect van roken.

… en een vicieuze cirkel voor de tabaksboer en zijn gezin

Ook aan de kant van de tabaksproductie speelt verarming bij de gezinnen die hiervan leven. De tabaksteelt voor de wereldwijde markt gaat in minstens 17 landen hand in hand met uitbuiting van tabaksboeren en met kinderarbeid. De levensomstandigheden op de tabaksplantages laten vaak te wensen over: geen drinkbaar water, ondervoeding, geen toegang tot gezondheidszorg. In Malawi tellen gezinnen actief in de tabaksteelt meer kinderen met dwerggroei dan andere gezinnen. Alle winsten gaan naar de tabaksgiganten en de risico’s, ook bij een slechte teelt, zijn voor de kleine boeren.

Ecologische gevolgen van tabak

In de tabaksteelt gebruikt men grote hoeveelheden pesticiden en meststoffen. Deze giftige stoffen vervuilen het water en de grond. Elk jaar gebruikt de tabaksteelt 4,3 miljoen hectare grond. Dit is 2 tot 4% van de ontbossing wereldwijd. Verder zorgt de verwerking van tabak voor meer dan 2 miljoen ton vaste afvalstoffen. En dan heb je nog de problematiek van de peuken bij het zwerfvuil.

Terug naar de tabaksboeren. Zij komen rechtstreeks in contact met de pesticides omdat ze meestal geen beschermende kledij dragen.  Tijdens de oogst absorberen ze via hun huid een dosis nicotine die gelijk is aan ongeveer 50 sigaretten per dag. Velen worden ziek en krijgen de “green tobacco sickness”.

Economische belangen haaks op fundamentele rechten van de mens en ronduit onethisch

Recent deed Philip Morris International (PMI) een poging om het slechte imago op te poetsen. Als je de website, volledig vernieuwd in januari, bekijkt, zou je de indruk kunnen krijgen dat PMI een respectabel en zorgzaam bedrijf is. Het “Danish Human Rights Institut (DHRI)” dat heel de bevoorradingsketen onder de loep nam, stelt evenwel dat het bedrijf VANDAAG moet stoppen met de productie van sigaretten. Niet “ooit op een dag” zoals hun nieuwe bedrijfsfilosofie luidt, maar NU, ONMIDDELLIJK! 

De tabaksindustrie maakt elk jaar zo’n 44 miljard US dollar winst, waarvan 27 miljard in midden- en lage-inkomenslanden. De 4 CEO’s van de 4 grote tabaksmultinationals verdienen tesamen meer dan 25 miljoen US dollar per jaar. Gelukkig zijn er andere grootverdieners die tegengewicht in de schaal leggen. De “Bloomberg Philanthropies” en de Stichting “Bill & Melinda Gates” hebben een fonds van 4 miljoen US dollar opgericht om landen met lage inkomens te helpen bij hun verdediging in handelsrechtszaken, aangespannen door de grote tabaksgiganten. 

Van meer controle naar een echt endgame

NGO’s van over de hele wereld strijden al jarenlang voor toepassing van de WGO kaderconventie tegen tabak. Als duidelijk referentiekader in de strijd tegen tabak heeft deze conventie zeker zijn waarde. Toch rijst het besef dat er meer nodig is. Een aantal landen maken plannen voor een “endgame”. Een maatschappij met 0% rokers is wellicht een utopie. Ook bij een theoretische werkloosheidsgraad van 0% zal er steeds een kleine restgroep van werklozen blijven omdat die mensen bepaalde vaardigheden missen om aan het werk te gaan. Landen die voor roken een endgame ambiëren, mikken op 5% of minder rokers. 
Zolang we binnen de “health box” blijven denken, gaat er nooit sprake zijn van een endgame. Out of the box denken en linken leggen met milieu, mensenrechten, duurzame ontwikkelingsdoelstellingen of handelsakkoorden, dat allemaal zal de strijd tegen tabak verder vooruit helpen.

Weinig hoop voor België

Stilstaan is achteruit gaan. En België staat stil. Op de Tobacco Control Scale, een studie waarbij Europese landen vergeleken worden wat betreft hun tabakspreventiebeleid, zakt België van de 13° (in 2013) naar de 17° plaats (in 2016). 

Een paar maanden geleden zag het er hoopvol uit. In de Kamercommissie volksgezondheid werden op 7 maart 9 wetsvoorstellen in het kader van een anti-tabaksbeleid besproken. Sindsdien volledige windstilte. Het politieke immobilisme in ons land is verbijsterend; en dit terwijl er elk jaar 15 000 Belgen vroegtijdig sterven door het roken en elk jaar meer dan 300 000 burgers lijden aan een tabakgerelateerde ziekte. Waar een wil is, is een weg. Maar er is hier geen wil, laat staan dat we dan de weg vinden.

Dat het ook anders kan, tonen de landen die beter scoren op de Tobacco Control Scale. En het meest ontroerd word ik door de Ieren. Daar hebben alle volksvertegenwoordigers unaniem het invoeren van neutrale sigarettenpakjes goedgekeurd. Iedere volksvertegenwoordiger, over alle partijen heen, stemde voor. En dit ondanks dreigementen van de tabaksindustrie met rechtszaken. En dit ondanks brieven vanwege de Amerikaanse kamer van koophandel waarin gedreigd werd handelscontracten op te zeggen wanneer Ierland neutrale pakjes zou invoeren. Nog nodig te vermelden dat deze kamer van koophandel nauwe banden heeft met de tabaksindustrie? Het globale plaatje is ondertussen wel duidelijk, niet? Behandel de tabaksindustrie niet als een gewone industrietak!
 

 

 

 

 

Een opinie van Suzanne Gabriels, experte tabakspreventie, verschenen in Knack 29/05/2017