Pesticiden en onze gezondheid | Stichting tegen Kanker

Pesticiden en onze gezondheid

Iedereen komt vroeg of laat met pesticiden in aanraking. Niet alleen de arbeiders die in de sector werkzaam zijn en de landbouwers die regelmatig aan hoge concentraties worden blootgesteld, worden ermee geconfronteerd. Wie thuis of in de tuin insecticiden, onkruidverdelgers of schimmelwerende middelen gebruikt, staat in meer of mindere mate bloot aan deze toxische stoffen. 

Overal pesticiden

Pesticiden kunnen zich in tapijten ophopen, waardoor vooral peuters risico lopen. Hoewel er voorlopig weinig over bekend is, is het wel duidelijk dat pesticiden tot in de huid en de longen kunnen binnendringen. Dit betekent dat je je kan blootstellen door nog maar aanwezig te zijn op openbare plaatsen zoals parken, speelterreinen, scholen, restaurants... Bovendien weet je meestal niet welke voorwerpen in huis een kiemdodende chemische behandeling hebben ondergaan (houten meubels, tapijten,…). Je moet ook rekening houden met residuen van pesticiden in drinkwater en voeding. 

Zowel binnenlandse als geïmporteerde landbouwproducten bevatten residuen van pesticiden. Soms gaat het om producten die bij ons verboden zijn, of waarvan de concentraties het toegelaten maximum overschrijden. Sommige producten bevatten soms meerdere soorten residuen. De hoogste concentraties residuen vind je in producten van dierlijke oorsprong, zoals vlees, vis, melk, eieren,... Onder invloed van de bio-accumulatie van moeilijk afbreekbare producten (hoe hoger een dier in de voedselketen zit, hoe meer moeilijk afbreekbare pesticiden het binnenkrijgt en opslaat), worden verhoogde concentraties van producten vastgesteld die sinds lang in België verboden zijn.

Over kortetermijneffecten van pesticiden op de menselijke gezondheid weten we meer. Maar de gevolgen op lange termijn blijven moeilijk in te schatten. We weten bijvoorbeeld niet wat de effecten op langere termijn zijn van een dagelijkse blootstelling aan lage doses pesticiden via voeding en water. Voeg dit bij de onheilspellende berichten in de vakliteratuur en je begrijpt waarom het gebruik van pesticiden zoveel twijfel en onzekerheid teweegbrengt. Pesticiden zouden verantwoordelijk zijn voor:

  • aandoeningen die bepaalde organen aantasten (lever, nieren, longen)
  • allergieën
  • neurotoxische effecten 
  • aantasting van de immuniteit
  • kankerverwekkende effecten
  • teratogene gevolgen (misvorming van embryo's) en mutagenen (aantasting van het genetisch materiaal)
  • gevolgen voor de vruchtbaarheid
  • hormonale problemen

Kankers

Dat bepaalde pesticiden kanker veroorzaken bij onder meer muizen, ratten en hamsters is al langer bekend, en talrijke labotesten tonen dat ook aan. Omdat er nog twijfel bestaat of je die gegevens zonder meer kunt extrapoleren en op de mens toepassen, worden voorzichtig conclusies getrokken en spreekt men eerder over ‘potentieel’ of ‘waarschijnlijk’ kankerverwekkend.

Sterfte onder de landbouwers

Landbouwers zijn de uitgelezen doelgroep voor zogenaamde epidemiologische studies, waarbij gezocht wordt naar de langetermijneffecten van pesticiden op de gezondheid. De studies die tot nog toe verschenen zijn (zie tijdschrift van Baldi et al, 1997), leggen de link met bepaalde ziekten: kanker, aantasting van de voortplanting, neurologische aandoeningen, immuniteitsproblemen, oftalmologische ziektes, cardiovasculaire aandoeningen, aandoeningen van de luchtwegen en longaandoeningen.

De eerste studies die de mogelijke rol van pesticiden bij de ontwikkeling van kanker onderzochten, waren gebaseerd op een afwijkend sterftecijfer tussen landbouwers en andere beroepscategorieën. De ervaring heeft geleerd dat land- en tuinbouwers een verhoogd risico lopen op bepaalde vormen van kanker: lymfomen, myelomen, leukemie,... De verklaring die het meest voor de hand ligt, luidt dat land- en tuinbouwers in direct contact staan met aanzienlijke hoeveelheden pesticiden. Bij arbeiders die in de productie van pesticiden werken, werden gelijkaardige conclusies getrokken.

In tegenstelling tot land- en tuinbouwers loopt de gewone consument beduidend minder risico op kanker als gevolg van pesticidegebruik. De concentratie van residuen van pesticiden die het lichaam opneemt bij de consumptie van groente en fruit, blijft immers ver onder de toxische drempel. Die zienswijze is echter sterk betwist. Volgens sommige experts staat de bevolking ook bloot aan milieuvervuiling, de verontreiniging van de voedselketen en het drinkwater. Ze vinden ook dat je de additieve, synergetische effecten op lange termijn niet kunt uitsluiten.

Zeven procent van alle pesticiden staat voor 95 procent van het risico

Zeven procent van alle pesticiden zouden verantwoordelijk zijn voor 95 procent van het globale risico. Het gaat hierbij om de volgende producten: diëldrin, HCH, heptachloor, dithiocarbamaat, HCB, iprodion en DDT. Deze pesticiden zijn nu verboden, maar ze zijn nog in het milieu aanwezig door het jarenlange intensieve gebruik en door ophoping.  

Het is bemoedigend te kunnen vaststellen dat de kans op kanker door pesticiden vooral toe te schrijven is aan producten die reeds lang volledig of gedeeltelijk verboden zijn in ons land. Die stoffen komen enkel nog voor bij producten van dierlijke oorsprong, een gevolg van de bio-accumulatie. We kunnen dus stellen dat de concentraties de komende jaren geleidelijk zullen afnemen.

Laatst aangepast op: 26/06/2018

Getuigenissen

Comité Relais pour la Vie Braine
Marjorie en Christophe zijn al sinds 2013 betrokken bij de organisatie van Levensloop.Lees verder