Immuuntherapie: onderzoekers boeken resultaat!

Immuuntherapie-Lymphocyte Twoensdag, 16 mei 2018

De strijd tegen kanker woedt al decennialang. Opereren was lange tijd de enige oplossing, daarna kwamen radiotherapie en chemotherapie erbij. Bij immuuntherapie wordt het immuunsysteem geholpen om kankercellen beter te herkennen en doeltreffender te bestrijden. Dankzij wetenschappelijk onderzoek zien we stilaan positieve resultaten.

De laatste jaren wordt er steeds vaker over immuuntherapie gesproken, maar al die aankondigingen over wetenschappelijke vooruitgang zijn het gevolg van decennialang fundamenteel en toegepast wetenschappelijk onderzoek. Sinds 1998 wordt dit werk deels gefinancierd door de Stichting tegen Kanker.

In 1998 werden voor het eerst tumorantigenen ontdekt aan het oppervlak van kankercellen. Tumorantigenen zijn abnormale eiwitten die door de kankercellen geproduceerd worden. Als zo'n cel beweegt, komen die abnormale eiwitten vrij, waarna ze zich via de bloedsomloop verspreiden en het immuunsysteem waarschuwen. Het immuunsysteem stuurt dan T-lymfocyten uit (een soort van witte bloedcellen), die zich gaan hechten aan het circulerend tumorantigeen. Als die lymfocyt eenmaal gehecht is, zegt men ook wel dat ze “geactiveerd” is. Dat betekent dat de lymfocyt die specifieke tumorantigenen kan herkennen. Geactiveerde T-lymfocyten worden door de bloedsomloop meegenomen en komen zo in contact met kankercellen die hetzelfde tumorantigeen meedragen waarna ze die cellen kunnen identificeren en vernietigen. Het immuunsysteem kan ook een hele resem andere verdedigingsmechanismes activeren, met verschillende soorten cellen, om de tumor te vernietigen.

Een therapeutisch vaccin

Als alles perfect zou werken, kregen kankers nooit de kans om zich te ontwikkelen. Tumorcellen kunnen echter jammer genoeg ook een verdediging opwerpen tegen het immuunsysteem. Daarom zochten wetenschappers steeds naar een therapeutisch vaccin waarmee het immuunsysteem gestimuleerd zou kunnen worden. Dit had echter nooit veel succes, tot men door de jaren heen, nieuwe onderzoekspistes bewandelde. In 2010 bewees het antilichaam “anti-CTLA4” dat het doeltreffend was tegen bepaalde soorten gevorderd metastatisch melanoom. Daarna kwam alles in een stroomversnelling.

Nieuwe onderzoekspistes zoeken

In 2013 versnelde het onderzoek verder, na de ontdekking van PD-L1, een ander tumorantigeen. Dit eiwit dat door kankercellen geproduceerd wordt, bindt zich aan een receptor op het oppervlak van T-lymfocyten, waardoor het de lymfocyten inactiveert. Dankzij dit mechanisme kunnen tumorcellen die T-lymfocyten ontwapenen zich dus sneller voortplanten, maar er zijn ondertussen nieuwe behandelingen ontwikkeld, waardoor het abnormale eiwit zich niet langer aan die receptor kan hechten. Deze nieuwe behandelingen werden in 2015 goedgekeurd en er zijn reeds goede resultaten geboekt in de behandeling van bepaalde longkankers en acute vormen van leukemie. Ook lymfoom wordt al behandeld met immuuntherapie en er wordt nog steeds onderzoek gedaan naar immuuntherapie voor andere soorten kankers. Dit is natuurlijk een hoopgevende ontwikkeling en wie weet kunnen we op deze manier de geheimen van tumorcellen nog verder ontrafelen om ze zo nog beter te kunnen bestrijden...

Er is bijvoorbeeld een team aan de UCL dat ontdekt heeft dat kankercellen zichzelf beschermen tegen immuuntherapie. Dat zit zo: tumorcellen kunnen specifieke cellen, PDS-MDSC genaamd, rond zich verzamelen. Die PDS-MDSC-cellen produceren een eiwit dat FAS-ligand genoemd wordt. Dit ligand kan zich hechten aan de receptoren aan het oppervlak van T-lymfocyten en ze zo vernietigen. PMD-MDSC-cellen en de productie van FAS-ligand hebben normaal de taak om de T-lymfocytenhoeveelheid te regelen nadat de lymfocyten hun werk hebben gedaan. Kankercellen kunnen die taak dus in hun eigen voordeel gebruiken. Ze stimuleren de productie van FAS-ligand en doden zo de T-lymfocyten voor deze de kans krijgen om aan te vallen. 

Er wordt momenteel onderzoek gevoerd naar hoe men dit kan tegengaan en daar zou binnenkort een nieuwe behandeling uit kunnen voortkomen. Tot er natuurlijk een nieuw verdedigingsmechanisme van die tumorcellen wordt ontdekt... Maar, onderzoekers zullen steeds oplossingen proberen te vinden zolang ze de middelen hebben.  

Ontdek hier alle onderzoeksprojecten over immuuntherapie die financiële steun kregen van Stichting tegen Kanker.